Propozycja zmian w ustawie o funduszach inwestycyjnych

13 stycznia 2025 r. w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów – https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-niektorych-ustaw-w-zwiazku-z-rozwojem-funduszy-inwestycyjnych, opublikowano założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem funduszy inwestycyjnych (numer projektu: UD356). Dokument ten zawiera propozycje zmian mających na celu usunięcie barier regulacyjnych w trzech obszarach:

• funkcjonowania funduszy typu ETF,
• utworzenia nowej kategorii funduszu dla rynku Private Equity (KFI)
• zasad lokowania środków przez fundusze emerytalne (OFE i PPK).

1. Propozycje zmian w obszarze funduszy ETF

Stan prawny i faktyczny:
Obecnie polskie fundusze typu ETF mogą funkcjonować wyłącznie w formie funduszy portfelowych, będących szczególnym typem funduszu inwestycyjnego zamkniętego (FIZ). Zgodnie z klasyfikacją unijną są one zaliczane do Alternatywnych Funduszy Inwestycyjnych (AFI). Taka klasyfikacja jest awangardowa względem innych rozwiniętych rynków i praktycznie wyklucza krajowe ETF-y z grupy inwestycyjnych aktywów dla istotnej części inwestorów zagranicznych.

Kluczowe założenia projektu:

• Formuła UCITS: Projekt zakłada umożliwienie tworzenia ETF-ów jako funduszy inwestycyjnych otwartych (FIO) lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych (SFIO).
• Nowa klasa jednostek: Wprowadzenie nowej kategorii jednostek uczestnictwa, która będzie możliwa do wprowadzenia do obrotu na rynku wtórnym przy zachowaniu obecnej struktury FIO/SFIO.
• Paszportyzacja: Uzyskanie statusu UCITS umożliwi polskim ETF-om korzystanie z paszportu unijnego i dystrybucję transgraniczną.

Analiza:
Proponowana zmiana ma na celu eliminację bariery „niewidzialności” polskich funduszy w globalnych bazach danych i przybliżenia polskiego rynku do standardów europejskich, co w teorii powinno skutkować napływem środków do tych produktów. Należy jednak odnotować, że ETF-y na Polskę są już dostępne globalnie np. iShares MSCI Poland ETF z aktywami ok. 500 mln USD vs. Beta ETF mWIG40 z aktywami ok. 400 mln PLN. Nie oczekujemy więc, że globalni inwestorzy nagle przerzucą się na krajowe ETF-y, a szansy rynkowej upatrujemy raczej w krajowych inwestorach lub w tworzeniu niszowych rozwiązań, które z racji skali znajdują się poniżej radarów dla globalnych liderów branży ETF. Ważnym aspektem dla tego rynku będzie również kwestia zapewnienie odpowiedniej płynności i akceptowalnych spreadów na rynku wtórym, co historycznie było największa bolączką notowanych w Warszawie ETF-ów.

2. Kwalifikowany Fundusz Inwestycyjny (KFI) – nowa kategoria Alternatywnych Funduszy Inwestycyjnych

Stan prawny i faktyczny:
Większość krajowych funduszy VC/PE operuje w formule Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych (ASI). Podstawowym problemem operacyjnym tej formy jest konieczność przestrzegania ograniczeń Kodeksu Spółek Handlowych (KSH) w tym rejestracji każdego podwyższenia kapitału w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), co generuje wyzwania logistyczne, opóźnienia i dodatkowe koszty w procesach inwestycyjnych.

Kluczowe założenia projektu:

• Model operacyjny: KFI ma posiadać osobowość prawną, ale działać w oparciu o kapitał deklarowany. Ewidencja inwestorów prowadzona przez zarządzającego lub podmiot uprawniony zastąpi konieczność każdorazowej rejestracji zmian kapitałowych w KRS.
• Zasady Waterfall: Projekt przewiduje ustawowe uregulowanie pierwszeństwa zaspokojenia inwestorów. Wynagrodzenie zarządzającego uzależnione od wyniku (carried interest) będzie możliwe dopiero po zwrocie kapitału inwestorom wraz z ustaloną stopą zwrotu.
• Wymogi dla zarządzających: Obowiązkowe zaangażowanie kapitałowe zarządzającego oraz ograniczenia w jednoczesnym zarządzaniu wieloma funduszami.

Analiza:
Wprowadzenie KFI może oznaczać wyjęcie spod reżimu KSH, w którym nie ma struktur dostosowanych pod wymogi funduszowe. Potencjalnym mankamentem jest jednak zwiększony nadzór KNF oraz sztywne ramy polityki inwestycyjnej (koncentracja na podmiotach niepublicznych), co może ograniczyć elastyczność strategii innych niż klasyczne VC/PE.

3. Lokowanie środków emerytalnych (PPK i OFE) na rynku prywatnym

Stan prawny i faktyczny:
Obecne limity inwestycyjne dla funduszy emerytalnych istotnie ograniczają ekspozycję na aktywa niepubliczne, co utrudnia dywersyfikację portfeli o instrumenty o wyższym profilu ryzyka i potencjalnej stopie zwrotu oraz o mniejszym stopniu korelacji niż obserwowane między indeksami giełdowymi.

Kluczowe założenia projektu:

• Dopuszczalność lokat: Projekt zakłada doprecyzowanie przepisów pozwalających PPK i OFE na inwestowanie w fundusze rynku prywatnego, w tym w nowo projektowane KFI oraz ich unijne odpowiedniki.
• Cel: Zwiększenie udziału krajowego kapitału instytucjonalnego w finansowaniu innowacyjnych przedsiębiorstw na wczesnym etapie rozwoju.

Analiza:

Poszerzenie limitów dla inwestycji emerytalnych Polaków o rynek niepubliczny to jednoznacznie pożądany kierunek zmian. Takie podejście z jednej strony dywersyfikuje portfele emerytalne, a z drugiej może stanowić istotne źródło nowego kapitału zarówno dla rynku prywatnego jak również dla podmiotów na wczesnej fazie rozwoju.

Podsumowanie